تعداد كتاب هاي كتابخانه هاي عمومي استان 5/5 درصد استاندارد است

روزنامه خراسان: 
استاندارد «ايفلا» (فدراسيون بين المللي انجمن ها و موسسات كتابداري) وجود 3 جلد كتاب به ازاي هر فرد با سواد در كتابخانه هاي عمومي است و به اين ترتيب با توجه به جمعيت باسواد استان خراسان رضوي به 16 ميليون و 200هزار جلد كتاب نيازمنديم، اما در حال حاضر 848 هزار جلد كتاب، در كتابخانه هاي عمومي موجود است كه اين تعداد حدود 5/5 درصد اين استاندارد است. 
سيدجواد سادات فاطمي مديركتابخانه هاي عمومي استان خراسان رضوي در گفتگو با خراسان افزود: مساحت فضاي كتابخانه عمومي استان نيز 47 درصد استانداردهاي جهاني است.
وي گفت: ما در حالي با اين شرايط مواجه هستيم كه در آموزه هاي ديني و فرهنگي ما كتاب خواني همواره مورد تاكيد بوده است و در بيان اهميت كتاب يادآوري اين مطلب كافي است كه تنها معجزه جاودان پيامبران الهي، قرآن كريم است كه به پيامبرگرامي اسلام، حضرت محمد(ص) نازل شد و خداوند متعال دستورات و رهنمودهاي خود را براي سعادت انسان ها در طول تاريخ به وسيله كتاب ابلاغ كرده است. پيامبرگرامي اسلام حضرت محمد(ص) همواره مسلمانان را به فراگيري علم و دانش حتي در دورترين نقاط دنياي آن روز توصيه مي كردند، ائمه اطهار(ع) نيز در سخنان و آموزه هاي خود توجه به اين مهم را يادآور مي شدند و حكماي گذشته ما نيز با ايجاد كتابخانه ها و مراكز علمي، در گسترش فرهنگ و تمدن اسلامي ايراني موثر بودند از اين رو و بر اساس اين آموزه ها، مردم ما از ديرباز با اهميت كتاب و كتاب خواني و دانش اندوزي آشنا بوده اند و اكنون نيز اميدواريم با فراهم كردن بستر مناسب كتاب و كتاب خواني بتوانيم شرايط مناسبي را كه در شان مردم دانش دوست خراسان باشد، فراهم كنيم.
وي درباره علت مشكلات فعلي و پايين بودن سرانه مطالعه گفت: توسعه فرهنگ شفاهي در جوامع امروز بر مقدار مطالعه موثر بوده است. يكي از علل اين تاثيرگذاري روحيه افراط و تفريط در استفاده از برخي نوآوري ها و به عنوان مثال تاثير تلويزيون (فرهنگ شفاهي) بر فرهنگ كتاب خواني (فرهنگ مكتوب) است. به گونه اي كه معمولا شهروندان جوامع توسعه يافته بر اساس نياز خود برنامه هاي تلويزيوني را انتخاب مي كنند اما در جامعه ما حتي زماني كه برنامه تلويزيوني مورد نظر بسياري از افراد نيست، تلويزيون خاموش نمي شود، در استفاده از رايانه و اينترنت نيز در مواردي افراط هايي ديده مي شود كه شايد يكي از دلايل آن اين باشد كه از فناوري جديد بر اساس نياز استفاده نمي كنيم، بلكه خود را با آن هماهنگ مي كنيم، چرا كه قبل از احساس نياز ابزاري در اختيار ما قرار مي گيرد سپس بر اساس كاركردهاي آن ابزار، نيازهايي براي خود تعريف و كاربردهايي تنظيم مي كنيم در نتيجه فرهنگ صحيح استفاده از آن ايجاد نمي شود.
فاطمي در رابطه با ايجاد فرهنگ كتاب خواني افزود: براي رواج مطالعه كمبودهايي داريم كه بايد رفع شود و تامين فضاهاي مناسب و استاندارد كتابخانه هاي عمومي يكي از اين كمبودهاست كه در حال حاضر با رواج آپارتمان نشيني توجه به اين مهم بسيار ضروري است. فضاهاي محدود آپارتمان ها سكوت و آرامش لازم براي مطالعه را فراهم نمي كند و از سويي پيشرفت در عرصه هاي مختلف افراد را ناچار كرده است كه اطلاعات و آگاهي هاي خود را به روز كنند كه يكي از مهمترين ابزارهاي آن مطالعه است. از اين رو در فرهنگ شهرسازي ما نيز اختصاص فضايي به كتابخانه عمومي در كنار بازار محله، مدرسه و ديگر فضاهاي عمومي، ضرورت يافته كه بايد مورد توجه شهرسازان و مديران شهري قرار گيرد. علاوه بر اين در مدارس بايد كتابخانه به صورت جدي تري مورد توجه قرار گيرد و با انديشيدن تمهيداتي از سوي مديران آموزشي، فعاليت اين كتابخانه ها به ساعات كار مدارس نيز محدود نشود به گونه اي كه شرايط استفاده از امكانات فراهم شود و خارج از ساعات درسي و ايام فراغت همچون تابستان حداكثر بهره وري را داشته باشد.هم چنين مساجد ما كه كانون روشنگري و جهت دهي به جامعه است، با اختصاص فضايي مناسب مي تواند نقش موثري براي فرهنگ سازي در اين زمينه ايفا كند. وي افزود: گام بعدي تامين كتاب هاي مورد نياز كتابخانه هاست تا پس از نيازسنجي و تشخيص نياز و علاقه جوانان و نوجوانان به تامين منابع اقدام شود سپس در اختيار آنان قرار داده شود.
وي گفت: ما نيز بايد كتابخانه هاي عمومي را به تجهيزات مدرن مجهز و براي ايجاد جذابيت از تجهيزات جديد استفاده و كتابخانه هاي ديجيتالي ايجاد كنيم و آنها را گسترش دهيم تا به نوعي جوانان و نوجوانان را به مطالعه، تحقيق و پژوهش در اين فضاها تشويق كنيم و استفاده از تجهيزات و فناوري هاي روز ما را در رسيدن به هدف، كه ترويج كتاب خواني است، كمك كند و اين امر مستلزم مشاركت جدي عمومي است و همان گونه كه مردم فرهنگ دوست ما با مشاركت جدي خود درجهاد مدرسه سازي اين نياز عمومي را تامين كردند، بسيار شايسته است با حضور جهادي خود در عرصه هاي كتاب خواني نيازهاي اين بخش نيز با همكاري آنان تامين شود، چرا كه كمبودهاي اين بخش فراتر از بودجه هاي دولتي و كمك هاي شهرداري هاست.
وي تصريح كرد به منظور جذب مشاركت هاي عمومي حركت هايي در مركز براي تاسيس انجمن خيران كتابخانه ساز انجام شده است كه اميد است با جدي تر شدن فعاليت در اين زمينه، شاهد مشاركت بيشتر مردم باشيم، البته تاكنون در مواردي مساعدت هايي شده است از جمله احداث و اهداي يك باب كتابخانه روستايي در بخش مركزي مشهد و اهداي زمين در بخشي از شهرستان ها و مساعدت هاي ديگري كه در سطح استان شاهد آن بوده ايم. مدير كتابخانه هاي عمومي استان گفت: پس از تامين نيازهاي سخت افزاري رسيدن به اين اهداف در ارتباط موثر و تعامل دستگاه هاي اجرايي و نخبگان علمي ممكن مي شود و بدين وسيله مي توان از فضاهاي جديد براي استفاده از طرح هاي جديد براي توسعه فرهنگ مطالعه بهره برد، كتابخانه هاي عمومي استان در اين راستا با انجمن علمي كتابداري ارتباط دارد و سعي مي كنيم با استفاده از نظرات محققان انجمن در راستاي توسعه فرهنگ كتاب خواني شرايط پويايي فراهم كنيم.
علاوه بر اين استفاده از طرح ها و اقداماتي كه در گذشته به كار مي رفته نيز به صورت مستمر براي رسيدن به نتيجه ادامه يابد. وي تصريح كرد: اميدواريم روزنامه خراسان با توجه به نفوذ زياد و مخاطبان بسيار خود در تشويق عمومي مردم به مشاركت در ساخت و ساز و تجهيز كتابخانه ها و گسترش فرهنگ مطالعه، پيشگام باشد. 

رئيس كتابخانه ملي از ايجاد «حافظه ملي ديجيتال» خبر داد

روزنامه خراسان:
گروه انديشه- ضيايي پرور:رئيس سازمان اسناد و كتابخانه ملي ايران، صبح روز گذشته در يك نشست خبري به مناسبت هفته كتاب، از برنامه آن سازمان براي ايجاد «حافظه ملي ديجيتال» خبر داد.به گزارش خراسان، علي اكبر اشعري گفت: براي سال ١٣٨٧ درخواست ٦٠ميليارد تومان بودجه كرده ايم. وي همچنين با اشاره به اجلاس دو روزه روساي كتابخانه هاي ملي كشورهاي عضو اكو كه ٢٨ و ٢٩آبان در تهران برگزار مي شود گفت: به احتمال زياد دبيرخانه سازمان كتابخانه هاي ملي كشورهاي عضو اكو در تهران مستقر خواهد شد.به گفته وي، كتابخانه ملي ايران در حال حاضر ٥/١ميليون عنوان كتاب، چهارميليون نسخه نشريه و يك ميليون منابع غيركتابي دارد.

نشست مطبوعاتی مدیرت محترم کتابخانه های خراسان رضوی

مديريت کتابخانه هاي عمومي خراسان رضوي گفت: جشن کتاب همزمان با هفته کتاب اول آذر ماه در مشهد برگزار مي شود.
سيد جواد سادات فاطمي در گفتگو با خبرنگار شبستان با اشاره به مطلب فوق اظهار داشت: جشن کتاب و تجليل از کتابداران و کتابخوانان نمونه خراسان رضوي در اول آذرماه در مشهد برگزار مي شود.
وي در خصوص برنامه هاي هفته کتاب افزود: تجليل از کتابداران بازنشسته، اهدا کنندگان و خادمان فرهنگ و خيرين و تجليل و قدرداني از انجمنهاي فعال نمونه شهرستان ها و استانها از ديگر برنامه هاي اين هفته مي باشد.
وي گفت: همچنين شرکت در نمايشگاه بين المللي کتاب مشهد همزمان با تشکيل نمايشگاههاي تازه هاي کتاب در کتابخانه ها نيز صورت مي گيرد.
سادات فاطمي از برگزاري نشست هاي تخصصي و کارگاه هاي آموزشي در زمينه کتاب و کتابداري در هفته کتاب خبر داد و تصريح کرد: برگزاري جلسات نقد و بررسي با حضور مولفين در کتابخانه هاي عمومي استان نيز در جهت رشد و پويايي فعالان عرصه کتاب انجام مي شود.
فاطمي با تاکيد بر تبليغات مناسب و ويژه در اين ايام اذعان داشت: برگزاري مسابقات کتابخواني در هفته کتاب سبب ترويج فرهنگ مطالعه در بين اقشار مختلف جامعه است.
وي گفت: ايراد سخنراني درباره مطالعه و کتابخواني با حضور استادان و صاحبنظران اين عرصه در جهت تقويت فرهنگ مطالعه و کتابخواني برگزار مي شود.
فاطمي هماهنگي با ادارات آموزش و پرورش جهت بازديد دانش آموزان از کتابخانه هاي عمومي عنوان کرد و اذعان داشت: اين برنامه در راستاي آشنايي و شناخت دانش آموزان و اولياء مدارس با کتابخانه هاي عمومي استان و تشويق و ترغيب اين قشر به فرهنگ مطالعه است.
وي از صدور کارت عضويت رايگان در روز 30 آبانماه سال جاري خبر داد و خاطر نشان کرد: از آنجا که کتاب به عنوان غذاي روي بشر محسوب مي شود تلاش در جهت نهادينه کردن فرهنگ کتابخواني از مهمترين اهداف اين نهاد مي باشد.
وي گفت: طرح ويژه جمع آوري کتابهاي مردم بوسيله پيک رايگان و در اختيار گذاشتن اين کتاب ها براي نهادها و ارگانهاي ديگر و کتابخانه هاي عمومي از ديگر برنامه هاي هفته کتاب مي باشد. 

- خبرگزاري جمهوري اسلامي: كتابخانه‌هاي عمومي خراسان رضوي نيازمند ‪ ۲۱‬هزار مترمربع فضاي مطالعه است 

مدير كتابخانه‌هاي عمومي خراسان رضوي گفت: اين استان در بخش كتابخانه عمومي ‪ ۲۱‬هزار مترمربع فضا براي سالن مطالعه، كمبود دارد. 
سيد جواد سادات فاطمي در گفتگو با خبرگزاري جمهوري اسلامي به مناسبت پانزدهمين هفته كتاب جمهوري اسلامي ايران(‪ ۲۴‬آبان تا يكم آذر ماه) افزود: 
اين استان با پنج ميليون و ‪ ۵۹۳‬هزار نفر جمعيت ‪ ۹‬هزار و ‪ ۹۳۵‬مترمربع فضا به عنوان سالن مطالعه در اختيار دارد. 
وي گفت: كتابخانه‌هاي عمومي در خراسان رضوي هفت هزار و ‪ ۱۴۱‬مترمربع مساحت فضاي مخزن دارند. 
او افزود: طبق استانداردهاي جهاني به ازاي هر ‪ ۱۵۰‬هزار نفر جمعيت بايد يك كتابخانه بزرگ و به ازاي هر سه هزار نفر، يك كتابخانه كوچك وجود داشته باشد. 
وي ادامه داد: همچنين به ازاي هر نفر باسواد، سه جلد كتاب، براي هر يك هزار نفر ‪ ۱/۵‬عدد صندلي و براي هر صندلي ‪ ۲/۵‬متر فضا و براي هر هزار جلد كتاب ‪ ۵/۵‬مترمربع فضاي مخزن نياز است. 
او افزود: طبق استاندارد، كتابخانه‌هاي عمومي خراسان رضوي بايد ‪۱۶‬ ميليون و ‪ ۲۰۰‬هزار جلد كتاب در اختيار داشته باشند در حالي كه فقط ‪۸۴۸‬ هزار و ‪ ۲۴۹‬جلد كتاب دارند. 
مدير كتابخانه‌هاي عمومي خراسان رضوي تصريح كرد: آمارهاي ارايه شده در بالا از وضعيت كتابخانه‌ها در استان منهاي كتابخانه‌هاي آستان قدس رضوي، شهرداري و دانشگاهها است. 
وي در ادامه اين گفتگو مساحت سالن مطالعه عمومي در مشهد را نيز دو هزار و ‪ ۵۸۵‬مترمربع و فضاي مخزن كتاب در اين شهر را دو هزار و ‪ ۲۵۰‬مترمربع ذكر كرد. 
او افزود: با توجه به جمعيت دو ميليون و ‪ ۸۰۰‬هزار مشهد، اين شهر با كمبود ‪ ۱۰‬هزار و ‪ ۷۵۰‬مترمربعي فضاي عمومي براي مطالعه مواجه است. 
وي در عين حال گفت: البته از ‪ ۱۲‬سال قبل طرح كتابخانه مركزي مشهد آغاز و تاكنون حدود ‪ ۳۰‬ميليارد ريال براي آن هزينه شده است. 
او افزود: براي تكميل اين پروژه فرهنگي نيازمند ‪ ۸۰‬ميليارد ريال ديگر اعتبار هستيم كه ‪ ۷۰‬ميليارد ريال آن براي تهيه تجهيزات مي‌باشد. 
وي گفت: اعتبار اين كتابخانه كه جزو پروژه‌هاي ملي است بايد از سوي سازمان مديريت و برنامه‌ريزي تامين شود. 
مدير كتابخانه‌هاي عمومي خراسان رضوي در ادامه اين گفتگو پيرامون منابع درآمد نيز گفت: كتابخانه‌هاي عمومي از دولت تفكيك شده و اداره آن به مردم سپرده شده لذا بودجه جاري كه در اختيار آنها قرار مي‌گيرد تنها صرف حقوق كاركنان شده و مابقي هزينه‌ها بايد توسط مردم و هيات امنا تهيه شود. 
فاطمي افزود: از سال ‪ ۱۳۸۳‬نيز طبق قانون، شهرداريها موظف شده‌اند نيم درصد درآمد خود را به كتابخانه‌هاي عمومي بپردازند. 
وي گفت: در اين چارچوب شهرداريهاي استان خراسان رضوي بايد تاكنون بيش از ‪ ۴۰‬ميليارد ريال مي‌پرداختند، در حالي كه تنها سه ميليارد ريال پرداخت شده است. 
او افزود: در اين چارچوب امسال شهرداري مشهد ‪ ۲۰۰‬ميليون ريال به كتابخانه‌هاي عمومي پرداخت كرده و قول داده ظرف روزهاي آينده دو ميليارد ريال ديگر نيز بپردازد.
وي گفت: البته اين منابع اگر بطور كامل هم دريافت شوند باز كفاف هزينه‌هاي كتابخانه‌هاي عمومي استان را نمي‌كند لذا به دنبال راههاي جلب مشاركت مردمي هستيم. 
مدير كتابخانه‌هاي عمومي خراسان رضوي افزود: يكي از اين روشها تشكيل "مجمع خيرين كتابخانه‌ساز" است كه در دستور كار قرار داده‌ايم و در اين خصوص رسانه‌هاي جمعي نيز مي‌توانند كمك خوبي براي ما باشند. 
وي از ديگر برنامه‌ها براي جلب مشاركتهاي مردمي را اجراي "طرح اهدا كتاب مازاد" به كتابخانه‌هاي عمومي اعلام و بيان كرد: اجراي اين طرح در سالهاي گذشته شكست خورد و در بررسيها مشخص شد براي مردم سخت است كه كتابخانه‌هاي خود را منتقل كنند. 
او افزود: لذا در طرح جديد شهروندان در خراسان رضوي تنها كافي است با تلفنهاي ‪ ۶۰۴۱۶۸۸‬و ‪ ۶۰۵۱۶۳۵‬تماس بگيرند و آدرس منزل يا اداره خود را بدهند تا ما خود به محل رفته و كتابهاي مازاد آنها را تحويل بگيريم. 
وي در ادامه پيرامون وضعيت فعاليت كتابخانه‌هاي عمومي خراسان رضوي گفت: از ابتداي امسال تاكنون تعداد اعضاي كتابخانه‌هاي عمومي استان ‪ ۶۵‬هزار و ‪ ۵۰۱‬نفر و تعداد مراجعان آنها يك ميليون و ‪ ۸۸۷‬هزار و ‪ ۹۴۷‬نفر بوده است. 
او با بيان اينكه اين افراد ‪ ۹۲۳‬هزار و ‪ ۵۸۶‬جلد كتاب به امانت برده‌اند افزود: در سطح استان بيشترين ميزان تقاضا براي كتابهاي ادبيات مي‌باشد. 
مدير كتابخانه‌هاي عمومي خراسان رضوي همچنين گفت: طي هفته كتاب امسال براي تشويق افراد به مطالعه روز سي‌ام آبان تمامي كليه كتابخانه‌هاي عمومي استان از علاقه‌مندان به عضويت، به صورت رايگان ثبت نام خواهند كرد.   

خبرگزاري دانشجويان ايران: مدير نهادکتابخانه‌هاي خراسان رضوي: کمبود فضا بزرگترين مشکل کتابخانه‌هاي استان است. تشکيل مجمع خيرين کتابخانه‌ساز در استان يک ضرورت است

مدير نهادکتابخانه هاي استان خراسان رضوي گفت: با توجه به اين که کمبود فضا بزرگترين مشکل کتابخانه هاي استان است، ساخت کتابخانه ها مي تواند يکي از برترين کارهاي خير باشد.
به گزارش خبرگزاري دانشجويان ايران(ايسنا) - منطقه خراسان، سيد جواد سادات فاطمي امروز به مناسب پانزدهمين هفته کتاب جمهوري اسلامي در جمع خبرنگاران با بيان اين مطلب، مشارکت هر چه بيشتر مردم در بحث کتابخانه سازي را خواستار شد.
وي به نقش موثر رسانه ها در رفع اين مشکل اشاره نمود و گفت: خوشبختانه امروز شاهديم کمبود فضا در مدارس کشور با کمک خيران مدرسه ساز و تبليغات گسترده رسانه ها فقط بحث بازسازي مدارس قديمي مطرح است.
فاطمي ادامه داد: اميدواريم همانند فرهنگ مدرسه سازي، فرهنگ کتابخانه سازي نيز در بين مردم ما جا افتاده و هر کس در حد توان خود با اهداي زمين، ساخت و يا مشارکت در بناي کتابخانه ها، گامي در راستاي اعتلاي فرهنگ کتابخواني بر دارد.
وي تشکيل مجمع خيرين کتابخانه ساز را يکي از برنامه هاي نهاد کتابخانه هاي عمومي استان دانست و گفت: با توجه به اين که نهاد از تحت نظارت ارشاد خارج شده و به صورت يک نهاد غير دولتي در آمده است، تشکيل چنين مجمعي يک ضرورت در جذب مشارکت و کمک‌هاي مردمي است.
فاطمي ضمن مقايسه وضعيت کتابخانه هاي استان با استانداردهاي جهاني گفت: فضاي مطالعه موجود کتابخانه هاي عمومي استان ‌١٠ هزار متر مربع بوده در حالي که طبق استاندار بايد ‌٣١٠ هزار متر مربع باشد.
وي ادامه داد: کتب مورد نياز کتابخانه هاي عمومي استان بايد ‌١٦ ميليون و ‌٢٠٠ هزار جلد، باشد در حالي که ‌٨٤٨ هزار جلد است يعني کمتر از ‌٦ درصد ميزان مورد نياز مي‌باشد.
وي گفت: با توجه به جمعيت ‌٥ ميليون و ‌٥٩٣ هزار نفري استان و با اشاره به استاندار جهاني که به ازاي هر ‌١٥٠ هزار نفر بايد حداقل يک کتابخانه گسترده وجود داشته باشد، متوجه مي شويم که تعداد ‌٨٠ کتابخانه عمومي استان بسيار اندک است.
وي در خصوص قانون نيم درصد شهرداري‌ها که متعلق به کتابخانه هاي عمومي شهر مي باشد، گفت: اين قانون در سال ‌٨٣ تصويب شد و تا کنون که حدود ‌٣ سال از اين تاريخ مي گذرد شهرداري مشهد بايد ‌٤ ميليارد تومان را به نهاد اختصاصي مي داده است اما متاسفانه ما فقط ‌٣٠٠ ميليون تومان از اين مبلغ را دريافت کرده ايم.
وي اشاره مي کند: در ‌٦ ماهه نخست سال ‌١٣٨٦ کتابخانه هاي عمومي مشهد حدود ‌٦٥ هزار و ‌٥٠١ نفر عضو و يک ميليون و ‌٨٨٧ هزار و ‌٩٤٧ نفر مراجعه کننده و ‌٨٤٨ هزار و ‌٢٤٩ کتاب و ‌٩٢٣ هزار و ‌٥٨٦ کتاب امانت گرفته داشته است.
وي در رابطه با بحث نياز سنجي واقعي از مخاطبان کتابخانه هاي عمومي گفت: ما کتابخانه آستان قدس رضوي را معيار قرار داده و آمار ‌٢٠٠٠ جلد کتابي را که بيشترين ميزان امانت را داشته اند به دست آورديم و مي خواهيم طبق آن دست به خريد کتاب بزنيم.
فاطمي ادامه داد: طبق آمار به دست آمده بيشترين امانت در کتابخانه آستان قدس رضوي مربوط به کتب درسي است و متاسفانه تامين اين کتب به دليل اين که مرتبا بايد روز امد شوند اعتبار زيادي لازم دارند بنا بر اين تهيه کتبي با موضوعات درسي به خصوص تست زني در دستور کار کتابخانه هاي عمومي تعريف نشده است.
فاطمي در پاسخ به سوال خبرنگاران در رابطه با بهره برداري از کتابخانه مرکزي مشهد گفت: ساخت اين طرح در حدود ‌١٢ سال پيش با فضايي بالغ بر ‌١١ هزار متر مربع آغاز گرديد که متاسفانه به دليل کمبود اعتبار هنوز به انجام نرسيده است.
وي ادامه داد تا کنون ‌٨٠ درصد طرح با توجه به بودجه اي در حدود ‌٣ ميليارد تومان آماده شده است اما اتمام بناي کتابخانه به حدود يک ميليارد تومان ديگر اعتبار و تجهيز آن به حدود ‌٧ ميليارد تومان ديگر اعتبار احتياج دارد.
وي سازمان مديريت و برنامه ريزي کشور را متولي تامين اعتبار اين پروژه ملي عنوان کرد و گفت: اميدواريم با سفر رييس جمهور به شهر مشهد بتوانيم هر چه سريعتر بودجه مورد نياز را دريافت کنيم.
فاطمي تشکيل نمايشگاه تازه هاي کتاب، صدور کارت عضويت رايگان در کتابخانه هاي عمومي استان در تاريخ ‌٣٠/٨/٨٦ ، تجليل از کتابداران و کتابخوانان نمونه استان، تجليل از اهدا کنندگان کتاب، خادمان فرهنگ و خيرين استان را از مهمترين برنامه هاي نهاد در هفته کتاب عنوان کرد.
وي همچنين ايراد سخنراني توسط صاحبنظران عرصه کتابداري و برگزاري جلسات نقد و بررسي کتاب، شب شعر، و شرکت در نمايشگاه کتاب را از ديگر برنامه هاي نهاد و کتابخانه ها در هفته کتاب عنوان کرد.
فاطمي در خصوص طرح تعويض کتاب گفت: نهاد کتابخانه هاي عمومي کتب اهدايي مردم را که به صورت راکد در کتابخانه هاي شخصي آنها باقي مانده از طريق مراجعه به درب منازل آنها تحويل مي گيرد.
وي ادامه داد: علاقه مندان به اهداي کتاب در سراسر استان مي توانند با شماره تلفن ‌٦٠٤١٦٨٨ و ‌٦٠٥١٦٣٥ تماس گرفته و اعلام آمادگي کنند و نهاد، سرويس ويژه تحويل کتاب را جهت دريافت کتب اهدايي به هر نقطه از استان خواهد فرستاد.
فاطمي در پايان اشاره به سياست بين بخشي خود نمود و گفت: تعامل ميان دانشگاه، مردم و نهادهاي دولتي و خصوصي از اولويت هاي کاري من مي باشد.
وي ادامه داد: ارتباط خودرا با مجامع علمي کتابداري بيشتر خواهيم نمود چرا که کليد حل مشکلات پژوهشي نهاد فقط به دست جامعه علمي و دانشگاهي متخصص در امر کتابداري و اطلاع رساني حل خواهد شد. خبرگزاري مهر: شهر مشهد 76 درصد کمبود فضاي مطالعه دارد

مدير کتابخانه هاي عمومي خراسان رضوي گفت: در شهر مشهد با 76 درصد کمبود فضاي مطالعه براي همشهريان مواجه هستيم.
به گزارش خبرنگار مهر در مشهد، سيد جواد سادات فاطمي ظهر امروز در نشست مطبوعاتي در محل نهاد کتابخانه هاي عمومي در جمع خبرنگاران گفت: طبق استانداردهاي بين المللي براي جمعيت بالاي دو ميليون نفر شهر مشهد دو هزار و 85 متر مربع فضاي مطالعه نياز داريم.
وي اظهار داشت: رسيدن به استانداردهاي بين المللي نه تنها در مشهد بلکه در استان با توجه به غيردولتي بودن نهاد کتابخانه هاي عمومي مشارکت فراگير و عمومي مردم را مي طلبد.
فاطمي با تاکيد بر اين که در کل استان خراسان رضوي، اعضاي کتابخانه ها در شش ماهه اول سال جاري، 65 هزار و 501 نفر بوده است افزود: کتب توزيعي نهاد ما به کتابخانه ها به صورت متمرکز و از سوي تهران است.
وي يادآور شد: متولي تزريق اعتبارات جهت ساماندهي کتابخانه هاي عمومي سازمان فرهنگي شهرداري است که طبق مصوبه سال 83 ، پنج درصد اين اعتبار بايد از سمت شهرداري تامين شود.
فاطمي خاطر نشان کرد: جمع کل پرداختي ها از سال 83 تا امروز در سال 86، حدود 300 ميليون تومان بوده اين در حالي است که سهم کل کتابخانه ها در اين چند ساله بيش از چهار ميليارد تومان بوده است که در حدود 5/7 درصد است.
وي با اشاره به پيش رو داشتن هفته کتاب از طرح پذيرفتن کتب بلااستفاده در منازل مردم به وسيله فرستادن نيروهاي اين ارگان خبر داد.
فاطمي مهمترين برنامه امسال خود را در هفته کتاب صدور کارت عضويت رايگان در روز 30 آبان ماه جاري براي عضويت هم استاني ها در کليه کتابخانه هاي عمومي معرفي کرد و از برگزاري نشست هاي تخصصي در زمينه کتاب و کتاب خواني در کتابخانه ها خبر داد.
وي درباره افتتاح کتابخانه مرکزي مشهد عنوان کرد: اين کتابخانه با 11 هزار متر مربع فضا مجهز به سيستم هاي ديجيتالي است که تاکنون 80 درصد کار با هزينه سه ميليارد تومان به انجام رسيده است.

انتصاب مدیریت جدید کتابخانه های عمومی خراسان رضوی

طي جلسه اي که در محل سالن اجتماعات مجتمع فرهنگي امام رضا (ع) مشهد با حضور تني چند از مسئولين استاني و کشوري برگزار شد، آقاي سيد جواد سادات فاطمي به سمت مدير کتابخانه هاي عمومي استان منصوب شد.
در ابتداي جلسه حجت الاسلام اميني مشاور دبيرکل نهاد کتابخانه هاي عمومي کشور، طي سخناني با اشاره به اهميت کتاب و کتابخواني در اشاعه فرهنگ، ضمن تشکر از خدمات ارزنده دکتر صفرزاده (مديريت قبلي که هم اکنون رايزن فرهنگي ايران در تاشکند ازبکستان مي باشد) پيشرفت بيش از پيش فرهنگ مطالعه در استان و کشور را خواستار شد.
در اين جلسه که با حضور آقاي چاکري معاون امور برنامه ريزي و توسعه کتابخانه هاي عمومي کشور، آقاي شمقدري مديرکل امور اجتماعي استانداري و خانم شريعتي نماينده مردم مشهد در مجلس شوراي اسلامي برگزار شد، چندتن از مهمانان جلسه به ايراد سخنراني پرداختند.
آقاي فاطمي، مدير کتابخانه هاي عمومي خراسان رضوي نيز در صحبت هاي خود از همکاري و اتحاد هرچه بيشتر اعضاي نهاد و ديگر سازمان ها براي پيشبرد فرهنگ کتابخواني در جامعه به عنوان هدف اصلي خود ياد کردند و نظم را سرلوحه کار کتابخانه ها دانستند.

اتمام دوره رکود و شروع دورانی جدید و پر تلاش برای کتابخانه های عمومی

منصور واعظی دبیرکل نهاد کتابخانه های عمومی کشور در سخنانی در نخستین نشست خبری  با خبرنگاران رسانه هابا اشاره به چشم انداز این کتابخانه ها در دو سال آینده، گفت: کارهای انجام نشده زیادی تا رسیدن به وضعیت مطلوب باقی مانده که موضوع نهضت نرم آفزاری و تولید علم، کتابخانه سازی و کتابخوانی از اولویت های ماست و برای این کار از همه توان خود و عزیزان دیگر از جمله روحانیون، ائمه جمعه، فرهیختگان و اصحاب رسانه کمک می گیریم.

وی افزود: در حال حاضر به ازای هر صد نفر، یک متر مربع فضای کتابخوانی، به ازای هر چهار نفر یک جلد کتاب و به ازای هر 40 هزار نفر یک باب کتابخانه داریم. ما در دولت نهم و تا دو سال دیگر تلاش می کنیم که به اندازه تمام فعالیت هایی که در 45 سال گذشته در این حوزه شده است کار کنیم.

واعظی اضافه کرد: در حال حاضر 1800 کتابخانه در کشور فعال است که 200 باب آن مشارکتی است. ما تا دو سال دیگر این تعداد را به 4000 باب، تعداد 16 میلیونی فعلی کتاب ها را نیز به 57 میلیون و تعداد یک میلیون و 300 هزار نفری اعضای کتابخانه ها را به 3 میلیون افزایش می دهیم. همچنین تلاش می کینم که بهره برداری اینترنتی از کتابخانه را که در حال حاضر نزدیک به صفر است به یک میلیون ساعت افزایش دهیم.

دبیرکل جدید نهاد کتابخانه های عمومی کشور از تغییر سیاست خرید کتاب در دوره جدید خبر داد و گفت: تاکنون کتاب ها به صورت متمرکز برای کتابخانه های عمومی خریداری می شد که این شیوه را به خرید غیر متمرکز تغییر می دهیم و در آینده نزدیک فرم هایی در کتابخانه ها قرار می دهیم که کتاب ها با نظر و تقاضای خود اعضا و در واقع مخاطبان کتابخانه ها خریداری شود.

وی با روشن توصیف کردن چشم انداز کتابخانه های عمومی تاکید کرد: می کوشیم از هم اکنون و تا برنامه پنجم توسعه تمام مراکز استانی کشور صاحب یک کتابخانه مرکزی مجهز شوند تا مردم 336 شهرستان کشور بتوانند از امکانات آن استفاده کنند. کلید ساخت این کتابخانه ها نیز از ابتدای دور دوم سفرهای استانی رئیس جمهور زده می شود.

واعظی همچنین از تمامی خیرین مدرسه ساز و کتابخانه ساز برای مشارکت در ساخت کتابخانه های عمومی دعوت به عمل آورد.

فضای مقرر برای کتابخانه ها

درباره فضای لازم برای کتابخانه نظریات مختلفی وجود دارد:

 نظر ایفلا و انجمن کتابداران انگلستان چنین است:

برای جمعیت 10000 تا 20000 نفر هر 1000 نفر 42 متر مربع لازم است و برای000/60 تا000/100 نفر هر 1000 نفر 30 متر مربع و بالای 000/100 نفر هر 1000 نفر 28 متر مربع . این مقدار فضا برای خوانندگاه و کارمندان و مجموعه وانبار مواد اضافی و مجموعه مرجع ومجموعه تاریخ محلی و بخش های خاص فنی ، اقتصادی ودیگر بخش ها و خدمات دیگر کافی است این استانداردها برای کتابخانه های امانت دهنده می تواند کمتر باشد

در مطالعه ای که آقایان ویلر(wheeler) وگیتن (Githens) در مورد فضای لازم برای کتابخانه های عمومی آمریکا انجام داده اند فرمول زیر به عنوان اندازه و الگوی مناسب برای کتابخانه های عمومی پیشنهاد شده است . این فرمول VSCنامیده می شود .

Vعلامت تعداد مجلدات کتاب است ( در مجموعه با قفسه باز یا بسته)

Sعلامت تعداد صندلی های مورد نیاز برای خوانندگان است

Cعلامت تعداد امانت کتاب در سال است

فرمول چنین می گوید:

یک متر مربع فضا برای جای دادن 110 جلد کتاب کافی است ( یک فوت مربع برای 10 جلد کتاب)

هر صندلی خواننده 7/3 متر مربع فضا لازم دارد (هر صندلی 40 فوت مربع )

یک متر مربع برای امانت 430 جلد کتاب در سال کافی است ( یک فوت مربع فضا برای 40 جلد کتاب در سال)

در فرمول vsc فضای مورد نیاز به متر مربع برای ساختمان یک کتابخانه عمومی چنین است :

430: تعداد امانت کتاب +(7/3 ضربدرتعدادصندلیها)+ تعداد مجلدات کتاب

                                                                              110

.ولی مویسن فضای مورد نیاز کتابخانه های عمومی را اینگونه پیشنهاد می کند :

200 متر مربع برای کتابخانه هایی با مجموعه 3000 جلدی و 4000 متر مربع برای کتابخانه های با مجموعه 200000 جلدی

و نظریه آخر نظریه مسئولان کتابخانه عمومی دانمارک :

فضای موردنیاز برای کتابخانه هایی که به جمعیتی د رحدود 5000 نفر سرویس می دهند زیر 600 متر مربع و کتابخانه هایی که بالای 25000 نفر را سرویس می دهند 1600 متر مربع است ، با این مقیاس مقدار فضا بر حسب تعداد جمعیت تعیین می شود

در متن فوق سعي شده بود تا نظريات مختلفي كه در مورد فضاي لازم براي كتابخانه ها است جمع آوري گردد ولي این فرمولها نمی تواند برای ساختمانهای  آینده مفید باشد زیرا شماره کتاب ها وتعداد خوانندگان و میزان امانت ، کمیت های غیر قابل پیش بینی و ناشناخته ای هستند

تاریخچه بنای کتابخانه

تاریخ ایجاد ساختمان کتابخانه در جهان به دوران کهن می رسد و به تاریخی که قرنها پیش ا ز میلاد مسیح است ارتباط پیدا می کند . نخستین سنگ بنای کتابخانه را سران و زمامداران کشور ها نه به قصد و نیت صرفا" ایجاد کتابخانه بلکه به خاطر حفظ ونگهداری اسناد و گزارشات مخصوص پایه گذاری کردند . در حقیقت خود این عمل بیانگر آن است که در ازمنه قدیم چندان اختلاف و تفاوت مخصوص و محسوس بین اتاقی که اسناد و گزارشات رادرآن نگهداری می کرده اند با کتابخانه وجود نداشته است .

بابلیان در معبد نیپور(nippur) که در نیمه اول هزاره سوم قبل از میلاد ساخته شده بود اتاق های متعددی را اختصاص به الواح گلی داده بود که خود جای پایی است از نشانی بایگانی اسناد و ذخایر قیمتی واحیانا" محل کتاب های ارزشمندی که اطلاعات سودمند علمی وسیاسی از کشورهای مجاور را دربرداشته است.

مجموعه مشابهی از الواح گلی دوره آشوریان مربوط به هزاره دوم قبل از میلاد نیز در تل العمارنه مصر پیدا شده است . آشور بانی پال آخرین پادشاه بزرگ آشوریان (628-668) قبل از میلاد مسیح در محلی مخصوص 25000 لوح شامل گزارش ها و اسناد را نگهداری می کرده است . این الواح رونوشت اسناد و متونی بوده است که با نظم و ترتیب و قاعده از معابد قلمرو پادشاهی آشوریان جمع آوری شده بود . دربیشتر این الواح نام پادشاه آمده است و دربعضی از آنها هم قید شده که پادشاه خود آنها را ویرایش کرده ودستور داده است تمام الواح را در یکی از قصرهای نینوا جمع آوری ونگهداری کنند اکثر این مجموعه گزارشات و اسناد یا در جریان جنگ ها از بین رفته  ویا در زمان سرنگونی و انقراض حکمرانان قدیم و به قدرت رسیدن حکمرانان جدید عمدا" جابجا ، تخلیه وگاه غارت شده اند.

درچین باستان امپراطور شی هوانگ تی (Shi Huang Ti) اولین امپراطور سلسله شنگ حاکم نخستین امپراطوری چین متحد به منظور اثبات این مدعا که تاریخ با سلسله او شروع می شودفرمانی صادر کرد مبنی براینکه تمام گزارش ها واسناد تاریخی ، غیر از آنهایی که مربوط به چین می شود ، را از میان برداشته و نابود کنند . در دوران حکومت سلسله (han) که به سال 206 قبل از میلاد باز می گردد آثار قدیمی و باستانی با ردیگر گردآوری شد وبه تدریج نگهداری و مواظبت از گزارش ها، بخصوص حمایت از نویسندگان و تشویق هنرمندان مورد توجه قرار گرفت . درادامه این سیاست کتابخانه های خصوصی در دوران سلسله های بعدی ایجاد شدو روز به روز به پیشرفت محسوس نایل آمد . از متونی که در این نوع کتابخانه ها نگهداری می شد مطمئن تر و بهتر از کتابخانه های دولتی مواظبت می کردند.

در نتیجه جای پای نخستین کتابخانه های جهان را باید در معابد و صومعه ها و کاخ های عظیم پادشاهان و بزرگان علم جستجو کرد .اداره کنندگان این مکان ها در هر دوره به اقتضای علوم زمان افرادی فاضل و ادب دوست و هنر پرور بوده اند. در این گونه ساختمان ها اسناد و کتاب ها مصون از تعرض بوده اند- اکثر معابد بزرگ یونان به علت قداست محل و حرمت خاص دور از هر نوع تجاوز بودند- به همین جهت ضمن نگهداری کتاب وآثار مکتوب در این اماکن آنها را به امانت نیز میدادند.

اولین کتابخانه های مهم  وبزرگ جهان در "آتن" ایجاد گردیده است . در قرن چهارم قبل از میلاد مدارس بزرگ تدریس فلسفه، متون و مطالب را روی موادی مانند پاپیروس و پارشمن که اولی محصولی نوعی گیاه و دومی نوعی پوست آهو بود می نوشتند و در نتیجه نسخه های کتاب جای زیادی  می گرفت . در آن زمان مدارسی که نظریات افلاطون و اپیکوریان در آنها تدریس می گشت صاحب کتابخانه بودند. معروف ترین مجموعه کتابخانه ای متعلق به مدرسه ارسطو بود که به وسیله خود او و برطبق روش و نظامی منطقی ایجاد گردید . منظور اصلی او از ایجاد کتابخانه تدریس فلسفه و فراهم آوردن تسهیلات برای تحقیقات علمی بود .این کتابخانه در موسس(Muses) قرار داشت .

درسال300 قبل از میلاد اسکندر مقدونی در شهر اسکندریه کتابخانه عظیمی تاسیس کرد که دارای ده تالار بزرگ و صدها قفسه شماره گذاری شده بود. هر یک از تالارهای ده گانه به یکی از بخش های علم و دانش اختصاص یافته بود . بطلمیوس اول که ریاست کتابخانه را برعهده داشت به مجموعه کتاب های آن افزود. بطلمیوس سوم دستور داد هر کتابی که به اسکندریه برسدبایستی نسخه برداری شده و در کتابخانه بزرگ نگهداری شود.

کتابداری از سمت هایی بود که از سوی امپراطور تفویض می گشت و رئیس کتابخانه ضمن مدیریت و نگهداری کتابخانه تدریس به ولیعهد یاجانشین امپراطور را نیز به عهده داشت .استفاده از منابع این کتابخانه هم در تالار ها وهم در اتاق های کوچکی که برای مطالعه در نظر گرفته شده بود میسر بود. بطور کلی سلاطین بطالسه (سلسله سلاطین مقدونی الاصل مصر قدیم ، که بعد از مرگ اسکندر مقدونی به دست بطلمیوس اول تاسیس گردید وتا سال 31 قبل از میلاد در این کشور فرمانروایی کرد)در توسعه و گسترش کتابخانه کوشش بسیاری نمودند.

کتابخانه های معابد معمولا" دارای چندین اتاق بود ، در هراتاق الواح وطومارها روی زمین یا در طاقچه و یا گنجه های چسبیده به دیوار نگهداری می شد. ساختمان کتابخانه های باستان برای استفاده از روشنایی روز ، رو به آفتاب و مقابل جبهه شرق بنا می شد. بنا را طوری می ساختند که مانع نفوذ رطوبت باشد زیرا رطوبت برای کتاب هایی که جنس آنها پاپیروس یا پارشمن بود بسیار مضر بود و سبب از بین رفتن کتاب ها می شد.

غالبا" محسمه های بزرگان و مشاهیر ادب آن روزگار زینت بخش تالارهای کتاب بودند.

اتاق هایی از معبد نیپور در بابل ، که الواح گلی در آنها نگهداری می شد ، همچون اتاق بایگانی اسناد ، مدارک و گزارش هایی که در شهر هرکولانوم (Herculaneum)از زیر خاک بیرون آمده است ، اختصاص به ارائه خدمات کتابخانه ای داشت.همچنین در راهروهای سرپوشیده صومعه ها و دیرها حتی خانقاه های قدیمی گنجه های کتاب به صورت منظم در حالی که از نورکافی بهره مند بود جای داده شده بود.بطور کلی طرح اساسی کتابخانه  های نخستین را می توان در چندین مخزن کتاب یا تعدادی اشکاف یا گنجه  برای نگهداری طومارها و چندین راهرو سرپوشیده برای مطالعه خلاصه کرد.کتابخانه های رومی محل اجتماعات و بحث و گفتگو وتبادل نظرهم بودند. در آن زمان مطالعه کتاب در محل نگهداری مجموعه معمول نبود،بلکه جایی جداگانه ازمخزن مخصوص مطالعه ویادداشت برداری وجودداشت. دراین موقع تنها کتابخانه ای که با کتابخانه اسکندریه رقابت می کرد کتابخانه  "پرگامون " در یونان بود.`

پرگامون یا پرگاموس درخشان ترین دوره تاریخی خودرا در 197-160 قبل از میلاد داشت . این کتابخانه دارای 200000 نسخه بود که تالی کتابخانه به شمار می رفت . پرگامون یکی از مراکز اولیه مسیحیت بود. در دوره امپراطوری بیزانس این مرکز رو به انحطاط گذاشت ولی در واقع انحطاط آن از زمانی آغاز شده بود که آنتونیوس کتابخانه آنجا را به مصر منتقل کرد وبه کلئوپاترا هدیه نمود.

نخستین کتابخانه عمومی در یونان درسال 330قبل از میلاد تاسیس شد . اولین کتابخانه مسحی در دیرها و کلیساها تشکیل و دایر گردید . کتاب ها در طاقچه ها ویا در گنجه ها و صندوق هایی که در رواق ها تعبیه شده بود نگهداری می شد.. محل کتابخانه تنگ وباریک ودراز بود . نور از یک طرف به رواق ها می تابید و درضلع دیگر گنجه های کتاب تعبیه شده بود. در کنار رواق ها اتاقک هایی برای مطالعه وجود داشت که از دریچه های باریک آن نور به اتاقک ها داخل می شد. دا داخل هر اتاق صندلی و میز گذاشته شده بود .به طور قطعی نمی توان گفت که همه اتاقک ها ورواق ها دارای پنجره شیشه ای بوده اند چون بعضی شیشه نداشته وبعضی ها هم بجای شیشه سفید شیشه رنگی داشته اند.

به تدریج که مجموعه کتابخانه روند تکامل را آغاز می کرد ناگریز علاوه بر رواق ها می بایست محل های دیگری برای کتابها در نظر گرفته می شد. بالاخره در اواخر قرن 15 به خاطر کمبود جا مجبور شدند کتاب ها را در هر جای خالی دیر و کلیسا جایگزین کنند . یکی از دلایل عمده افزایش کتب این بود که به رهبانان می گفتند خداوند برای هر خطی که نسخه برداری کنندگناهی از گناهان ایشان را خواهد بخشید. کار نسخه برداری را کاتبان خصوصی یا افرادی به عهده داشتند که از این راه گذران می کردند ودر خدمت اغنیا یا کتابفروشان یا صومعه ها بودند. نسخه برداری از یک کتاب یک سال طول می کشید مثلا" نسخه برداری از کتاب مقدس یکسال تمام طول  می کشید و دستمزد آن برابر بود با عواید یکساله یک کشیش . وزن یک کتاب بسیار سنگین می شد و قطع آن فوق العاده بزرگ می نمود . این کتاب را قاعدتا" در کتابخانه دیرها روی میز قرار می دادندو برای اینکه بهتر محفوظ بمانند با زنجیر می بستند.

در این زمان کتابخانه های خصوصی به خاطر گرانی قیمت کتاب بسیار کم ایجادمی شد. درقرن 12 مجموعه کتابخانه یکی از رهبران نهضت احیای کتاب های کلاسیک فقط 24 جلد بود. در ایتالیا یک حقوقدان بسیار مشهور فقط 63 جلد کتاب در کتابخانه اش داشت .تا این قرن قیمت کتاب بسیار بالا بود یک کتاب را با یک تاکستان یا خانه با اثاثیه معاوضه می کردند. درمیان یک خانواده کتاب مایملک گرانبهایی محسوب می شد.عده ای از اشراف در کاخ های مجلل و مستحکم خود گوشه ای را به کتابخانه اختصاص داده بودند .یکی از قدیسان مقرر داشته بود که هر یک از دیرها باید کتابخانه ای داشته باشد .بسیاری از کلیساها صاحب کتابخانه بزرگی بودند.کلیسای جامع کانتربوری درسال 1300 مجموعا" 5000 جلد کتاب داشت . کتابخانه واتیکان قدیمی ترین کتابخانه اروپا در قرن 15 به وجود آمد. مراکز تدریس ودانشگاه ها اکثرا" از قرن12 کم کم دست به تاسیس زدند.

سن لویی در پاریس کتابخانه ای تاسیس و کتاب های رهبانان را درآن جمع آوری کرد .یک قرن بعد از تاسیس دانشگاه های آکسفورد و کمبریج اتاق هایی برای کتابخانه دراین دانشگاه ها ساخته شد . برای تامین نور کتابخانه سعی  می کردند اتاق ها از دوطرف پنجره داشته باشد تا صبح و بعد از ظهر نورکافی به اتاق ها بتابد.در این کتابخانه ها قفسه های کتاب در فواصل بین پنجره ها قرار داشتند .بین هردو ردیف گنجه یا قفسه کتاب ، میز یا نیمکتی چسبیده به قفسه وجود داشت تا استفاده از کتبی که با زنجیر بسته شده بود آسان باشد . جنس گنجه ها از چوب بلوط یا کاج بود . کف کتابخانه با چوب یا آجر فرش شده بود . استفاده از شمع و چراغ در اتاق های کتابخانه به دلیل ترس از ایجاد حریق ممنوع بود.در قرون وسطی وسایل و تجهیزات کتابخانه بسیار ساده بوده است . دربسیاری از این کتابخانه ها به روی علاقمندان و طالبان واقعی باز بود . ایشان می توانستند با گذاشتن وثیقه کافی کتب مورد نیاز را به امانت بگیرند.

در کتابخانه های صومعه ها و کلیساها در اواخر قرون وسطی روش غرفه ای معمول بود . غرفه های کتاب طوری طرح ریزی شده بودند که نیاز خوانندگان از بابت نور کافی تامین می شد. هر یک از غرفه ها شامل یک اتاق دراز بود که نور از دوطرف ار طریق دو ردیف پنچره وارد اتاق می شد . حد فاصل پنچره ها و دیوارهای دوطرف ردیف های پشت به پشت گنجه ها وقفسه های کتاب چیده شده بود . در قسمت جلوی هر قفسه کتاب ، میزی چسبیده به آن قرارداشت و کتاب ها درداخل قفسه ها به زنجیر کشده بودند. بلندی زنجیرها به اندازه ای بود که کتاب ها رابتوان روی میز جلوی قفسه آورد و مطالعه کرد زنجیرها به لبه قسمت بالا یا پایین جلد کتاب الصاق می شد و کتاب را طوری در قفسه جای می دادند که لبه آن بیرون از قفسه بماند تا زنجیر ، صحافی کتاب های دیگر را خراب نکند و به آنها آسیب نرساند.

مختصري از تاریخچه شهرستان کاشمر

این شهرستان دیر زمانی است با نام عمومی تر شیز شناخته می شد ( قبلا" سه شهرستان کاشمر – بردسکن – خلیل آباد در کنار هم به عنوان یک شهرستان با مرکزیت کاشمر بوده است ) این منطقه برحاشیه جاده ابریشم واقع شده ؛ از این رو قدمتی به گستره تاریخ دارد.

وجه تسمیه کاشمر : کشمر ، کشمیر ،کیشمار، ، کشمار،ودر بعضی کاخجر به معنی کاج بزرگ که اشاره به همان سرو معروف است.نامهای دیگری را مانند بست، ترشیش ، طریثیث وسلطان آباد به آن اطلاق می دهند. برای کاشمر در کتب تاریخی 25 نام داده اند . سنبل  اصلی این شهر سرو کشمر است که در بسیاری از کتب از سرو کاشمر به عنوان یک جایگاه اصیل و مهم یاد  شده و خواستگاه  حضرت زرتشت ،پیامبر ایرانی است (کشمر نام روستایی با برج وبارو و از توابع شهرستان خلیل آباد است ) توضیحاتی مختصر درزیر خواهد آمد.

معز ی شاعر قرن پنجم می سراید:

ترک نزاید چو تو به کاشغر اندر                             سرو نبالد چو تو به کاشمر اندر

امام  راحل(ره) می فرماید :

قد دلجویت اندر گلشن حسن                       یکی سرو یست کاندر کاشمر نیست

همچنین فردوسی حماسه سرای معروف سروده::

همه نامداران به فرمان اوی                                سوی سرو کاشمر نهادند روی

"کاشمر و استوره سروکشمر:

داستان زير برگرفته از نسک دانشنامه مزديسنا است و چنانکه در شاهنامه از زبان فردوسي بزرگ نقل شده است ،احتمال آن وجود دارد که در منبع پهلوي خداي نامه نيز آمده باشد. کاشمر يا کشمر همان ترشيز قديم است.

«گويند زرتشت،دو درخت سرو به طالع سعد در دو محل به دست خود کاشت، يکی در دهکده کشمر و ديگري در دهکده فريومد از روستاهاي توس(طوس) خراسان.به مرور اين درخت بلند و ستبر و پرشاخ شده و ديدن آن موجب شگفتي بينندگان ميشد.چون وصف اين سروها در مجلس متوکل عباسي،خليفه عهد،بيان شد، او که مشغول به عمارت در جعفريه سرمن راي ،مشهور به سامره بود به خاطرش افتاد که آن سرو را قطع کرده،به بغداد بياورند. حکمي به طاهربن عبدالله بن طاهر ذواليمينين نگاشت که آن درخت را قطع کرده در گردونها نهند ،شاخهاي آن را در نمد گرفته بر شتران بار کرده و برسانند.چون جماعت زرتشتيان از آن اطلاع يافتند،پنجاه هزار دينار به طاهر پيشنهاد کردند که درخت را قطع نکند چراکه نشاني است آشکار از بزرگواري زرتشت.عبدالله قبول نکرده به قطع درخت حکم کرد و استاد حسينِ نجار نيشابوري مامور بريدن سرو شد.دور آن درخت بيست و هفت تازيانه و هر تازيانه ارشي و ربع ارشي بوده است.و گفته اند که در سايه آن درخت، زياده از ده هزار گاو و گوسفند قرار ميگرفتند.و چون درخت بيافتاد در آن حدود زمين بلرزيد،و به کاريزها و بناها خلل راه يافت.و اصناف مرغان بيرون از حد و حصر از شاخسار آن درخت پريدن کردند؛ چنانکه آسمان پوشيده گشت و مرغان به انواع اصوات خويش نوحه و زاري مي کردند و صداي مختلف در مي آوردند.» ابوالحسن علي ابن زيد بيهقي،در تاريخ بيهق چنين ادامه ميدهد: «وقتي که آدمي نبودي و گوسفند و شبان نبودي وحوش و سباع در آنجا آرام گرفتندي و چندان مرغان گوناگون در آن ماوي داشتند که اعداد ايشان کس در ضبط حساب نمي تواند آورد.چون بيوفتاد،زمين بلرزيد،و نماز شام،انواع و اقسام و اصناف مرغان بيامدند ؛چندان که آسمان پوشيده گشت و به انواع اصوات خويش نوحه و زاري کردند و گوسپندان که در ضلال آن آرام گرفتندي همچنان ناله و زاري آغاز کردند.پانصد هزار درم صرف افتاد در وجوه آن،تا اصل آن درخت از کشمر به جعفريه بردند.و شاخها و فروع آن بر هزار و سيصد اشتر نهادند.آنروز که به يک منزلي جعفريه رسيدند،آن شب،غلامان متوکل را بکشتند(1).و آن اصل سرو نديد و از آن برخورداري نيافت.و آن،بريک منزلي جعفريه بماند تا عهدي نزديک.و در آن سال والي نيشابور ،که آن فرمود-ابوالطيب طاهر-، و هرکه در آن سعي کرده بودند،از جمله پيش از حولان حول هلاک شدند.درودگر و آهنگر و شاگردان و اصحاب نظاره و ناقلان آن چوب هيچکس نماند.واين از اتفاقات عجيبه است!» در باره کاشمر و اين سرو شعرا اشعاري دارند:

.فردوسي بزرگ گويد:  

   يکي سرو آزاده را زردهشت ...                           به پيش در آذر اندر بکشت

 نبشتش بر آن زاد و سرو سهي.                          که پذرفت گشتاسب دين بهي

 فرستاد هرسو به کشور پيام..                         که چون سرو کشمر به گيتي کدام

زمينو فرستاد زي من خداي...                             مرا گفت از اينجا به مينو گراي

کنون جمله اين پند من بشنويد..                         پياده سوي سرو کشمر رويد

 بايد دانست که درخت سرو از دير باز علامت و نشانه ايران باستان بوده .اينکه در قاليها،فرشها و غيره نقش سروهاي شاخه برگشته بسيار ديده ميشود،بقاياي آثار همان سنت ملي است.در کشمر مناره اي است به نام مناره کشمر که هنوز باقي است.سالها پيش،مرزبان خسرويان پيرو گفته برخي از افراد محل آن را آرامگاه زردشت(زرتشت) دانست که صحت آن به ثبوت نرسيده است.رئيس دفتر رضاخان سردار سپه قطعه ذغالي از آن محل در دست داشت که وقتي سرخ ميشد و سپس خاموش مي گرديد،خاکستر نمي شد و همانگونه باقي ميماند.در اطراف و اکناف ايران، بويژه نقاط ييلاقي ،درختهاي کهني است که مردم آنرا هزار ساله و شايد بيشتر ميدانند و آنها را جمشيدي ميگويند. همچنين در روستاي قنوات غسان ،نزديک کرمان،درخت چناري بود که توي آن خالي بود،برخي آنرا گرامي داشته و حتي در جوار آن کسب و کار ميکردند.چند سال پيش آتش گرفت و از بين رفت!!!!! اين چنين گفته شده بود که اگر کسي دستور به بريدن يکي از اين دو سرو دهد و يا ريشه آنرا ببيند(آنرا قطع کند) بلافاصله خواهد مرد و متوکل نيز بدست غلامانش کشته  شد.

موقعیت جغرافیایی واقلیمی کاشمر:

کاشمر با مساحت 9/4370کیلومتر مربع از شمال به نیشابور – از غرب به خلیل آباد وبردسکن  واز شرق به تربت حیدریه – واز جنوب به فیض آبادمحولات و گناباد ختم می شود.کاشمر دارای اقلیمی چهار فصل است، مناطق شمالی معتدل کوهستانی، منطقه جنوبی کویر وگرم و خشک و جلگه مرکزی بسیار حاصلخیز است .این شهرستان دارای دو بخش مرکزی و بخش کوهسرخ می باشد ،در فاصله 217 کیلومتری جنوب غربی مشهدو بخشی از این شهرستان بر روی گسل درونه قرار گرفته است وطبق سرشماری سال 85 جمعیت شهرستان 150000 نفر می باشد

آثار با ستانی :

در این شهر با وجود تخریب ها وویرانی ها ی بسیار که از حوادثی نظیر فرسایش طبیعی ، زلزله ، تهاجم مکرر اقوام غارتگر و حفاری های غیر مجاز ناشی شده هنوز هم آثار ارزشمندی از ادوار مختلف تاریخی بر جای مانده است گرچه متاسفانه اغلب آن ها و به ویژه آثاری که دربخش کوه سرخ این شهرستان واقع شده در پیچ وخم ها ی  صعب العبور کوه ها چنان از نظر دورمانده که کمتر کسی بخت آن را دارد تا از نزدیک آن ها  را مشاهده کند.

در این جا به اختصار نه اهم آن ها اشاره می کنیم :

این شهرستان دارای آثار باستانی زیادی می باشد که بواسطه نداشتن سازمان میراث فرهنگی شمار اندکی در فهرست آثار ملی قرار گرفته  است .

1 -مسجد جامع کاشمر

مسجد جامع  که در سال 1213 در زمان عبدالعلی خان ومصطفی قلی خان میش مست بنا گردیده این بنا در مرکز شهر واقع شده و حدود سال 1213 هجری قمری به روزگار حکم رانی عبدالعلی خان و مصطفی خان میش در این شهر هم زمان با سلطنت فتح علی شاه قاجار بنا گردیده است بنای مسجد ساده و دارای صحن ، ایوان ، شبستان ، ستون دار  وغرفه های اطراف صحن است در ورودی مسجد هشتی کوچکی قرار دارد که براساس حروف ابجد سال 1205 هجری قمری وبعد از مرگ عبدالعلی خان است با این حال تاریخ بخشی از تزئینات مسجد بر اساس کتیبه های موجود سال 1213 هجری قمری مقارن اوج اقتدار مصطفی خان عرب عامری است

2-باغمزار (سیدحمزه)3-سید مرتضی(ع)4-قلعه چهل دختر و چهل پسر 5-قلعه آتشکده(آتشگاه )در 12کیلومتری شمال غرب شهر کاشمر (در حدود6کیلومتری شمال روستای کسرینه )قرار دارد .در حال حاضر ،از این قلعه ی باستانی ،تنها دیواره ای مختصر وآثار غاری بر جای مانده است.درازای آن 90مترودارای دوشاخه است که ازیادگارهای عصر ساسانی است 6-بند شاهی (سدشش طراز ):این سددر25کیلومتری غرب کاشمر قرار گرفته واز جاده اصلی درحدود5کیلومترفاصله دارد ،که از آثار دوره غزنوی می باشد .

7-قلعه گبر حصار:در شمال شرق روستای خضربیگ بخش کوه سرخ (درحدود 27 کیلومتری شمال غرب ریوش ) ،از جمله مناطقی است که دیر زمانی مسکن وماوای اسلاف اهالی منطقه بوده است پیشینه تاریخی این قلعه را بین قرن های 5-2هجری دانسته اند .

 8- خرابه های ارگ قدیم(بازار امین ) در حدود 2 قرن که ترشیز به شکل قلعه ای مستحکم با حصار و برج وبارویی نفوذ ناپذیر  یاد آور عظمت این شهر در عصر قاجار است9-قبرستان فرشه 10- یخدان قدیمی کاشمر در ابتدای روستای فروتقه 11- مدرسه علمیه حاج سلطان:این اثر فرهنگی ومذهبی ؛ با بافت معماری ایرانی اسلامی خود؛ با وجود برخی نوگرایی  در دهه اخیر ار معدود اماکنی است که تاکنون دست نخوذده باقی مانده 12- یک باب بادگیر قدیمی در بلندای بام ارگ قدیم 13- بقایای قلعه خزر آباد در بخش کوهسرخ در شمال غربی شهر ریوش با 10000 متر مربع و ارتفاع 6 مترکه تا 4-5 دهه قبل مسکونی بوده است  و تعداد زیادی  آثار دیگراز قبیل آب انبارها- منازل قدیمی- کاروان سراو...

مراکز زیارتی :

کاشمر بدلیل وجود امامزادگان اعظم به دومین شهر زیارتی استان معروف است که انصافا درسالهای اخیر، هم اداره اوقاف وامورخیریه وهم آستان قدس رضوی همت بسیاری در تعمیرو مرمت وزیباسازی این اماکن متبرکه روا داشته اند وسالانه خیل عظیمی از مشتاقان از شهرها وروستاهای دور ونزدیک جهت زیارت به این اماکن مشرف میگردند. بشرح ذیل:

1-آستانه مقدسه حضرت سید حمزه (س)برادر امام رضا (ع) که بدوره صفویه برمیگردد و همه ساله جمعیت زیادی را برای زیارت وتفریح به خود جذب میکند 2-آستانه مقدسه سید مرتضی (ع)برادر امام رضا (ع)نیز محلی زیبا وتفرجگاه،  هم از لحاظ زیارتی وهم اقامتی تفریحی  است3-آرامگاه شهید والا مقام آیت الله سید حسن مدرس 4-آستانه مقدس آقاسید محمد(س) واقع در 3 کیلومتری جاده خلیل آباد  .

مراکز دیدنی :

از مراکز دیدنی وتفریحی این شهرستان  علاوه بربوستان امامزاده های معظم ،میتوان به بلوار سید مرتضی که جاده ای بطول 5 کیلومتربا درختان سرسبزمی باشد وپارک جنگلی سیدمرتضی ودره سرسبز وکوهستانی همراه با رودخانه فصلی  که منتج به نیشابور میشود اشاره کرد. همچنین سدهای خاکی وبتنی فصلی از تفریحگاههایی است که مشتاقان زیادی را به سوی خود جلب کرده است ، همچنین آبشار و آبگرم کریز،یخدان طبیعی بند قراءکوهسرخ  را نیز میتوان نام برد .

مفاخر و علمای  شهرستان :  این شهرستان مفاخر وعلماوشعرای زیادی  داشته ودارد از جمله:

شهاب ترشیزی –ظهوری ترشیزی –طوطی ترشیزی- مومن ترشیزی –شیخ احمد جامی نامقی که در تربت جام مدفون است–عمید الملک کندری (که کندر قبلا از توابع شهرستان بوده است)-آهی ترشیزی -محمد حسامی بند قرائی- ابو طاهر طرطوسی- محی الدین طریثیثی-عهدی ترشیزی –مظهری ترشیزی-منتخب ترشیزی -غواص بستی –اهلی ترشیزی –کاتبی ترشیزی (شاعرنادره گوی خراسانی )که از آثارش میتوان منظومه دیوان –بهرام وگل اندام –حسن وعشق وخمسه رانام برد. از دیگر مفاخر وعلمای شهرستان می توان به مراجع عالیقدری چون :حاج شیخ –حاج سلطان –آل طه –واله –امامی( امام جمعه کاشمر) –سیبویه –سعیدی -مدرسی–اشراقی ایوری – حاجی مجتهدو.... اشاره نمود.همچنین دیر زمانی ملک الشعرای بهار نماینده مردم کاشمر در مجلس شورای ملی بوده است.

 در مورد عميد الملك كندري آورده اند:

طغرل بيك سلجوقي كه در سال 439 ه . ق با جلوس خود، سلطنت آل سلجوقي را آغاز كرد ، مدت بيست سال از بيست و شش سال سلطنت خود را بر كفايت و كارداني وزيري دانشمند تكيه داشت كه (عميدالملك) خوانده مي شد . عميدالملك در وزارت طغرل همان شهرت و موقعيتي را دارا بود كه بعدها نظام الملك در سلطنت بقيه آل سلجوقي مانند آلب ارسلان و ملكشاه . اين دو وزير بزرگ ، هر دو از روستا زادگان خراسان بودند. عميدالملك از كندر ترشيز و نظام الملك از توغان النهايه. كه از جهت اعتقادي و سياسي تجانس با هم نداشتند. عميدالملك در مذهب حنفي تعصب مي ورزيد و نظام الملك در مذهب شافعي . نظام الملك از خدمت در شاخه شرقي و عميدالملك نخست از خدمت در شاخه غربي سلاجقه آغاز به كار كردند .

عميدالملك اگرچه كم زيست و در هنگامي كه به قتل رسيد ، چهل و چند سال بيش نداشت ، ليكن نيمي از همين عمر كوتاه را وزارت داشت و هم در طول دوران وزارت خود ، از خدمت به زبان و ادب فارسي باز نايستاد . عميدالملك از دانشمندان وشاعران زمان خود بود و سبب راه يافتنش به دربار سلاجقه نيز به علت فضلي است كه داشته است . بدين معني كه وقتي طغرل وارد نيشابور شد، خواستار مردي شد كه عربي را خوب بنويسد و بخواند . موفق ، عميدالملك را معرفي كرد و او در آن حال مردي بود فاضل و فصيح و شاعر. اين وزير دانشمند ترشيزي، علاقه وافري به زبان فارسي داشت . چندان كه نقل كرده اند كه تا هنگام سلطنت محمود غزنوي قانون و دفاتر و امثله و مناشير از درگاه سلاطين به زبان عربي نوشته مي شد ، چون وقت وزارت به عميدالملك رسيد دستور داد اين قاعده را بر طرف سازند ، شايد به دليل همين علايقه ي وي به زبان فارسي بوده است ، كه شاعران نامداري همچون لامعي گرگاني و ابوالحسن باخزري صاحب دميه القصرا ، او را مدح گفته اند .

عميدالملك سرانجام با سياست رقيب سياسيش نظام الملك به قتل رسيد . آن گونه قتلي كه اعضاي بدن وي ، در پنج شهر مختلف دفن گرديد . خونش در مرو به زمين ريخت ، سرش به نيشابور برده شد ، پوست سرش را به كرمان منتقل كردند و بعضي از اعضاي بدنش را به خوارزم . امّا به هر حال عمده ي جسد او به زادگاهش كندر برده شد و در كنار مدفن پدرش ابوصالح منصور به خاك سپرده شد و اين به سال 456 ه .ق بود .

آورده اند كه عميدالملك جلاد را گفت : وزير را بگو بد رسمي كه نهادي و وزير كشتن در سلاطين آموختي ، عجب اگر بر خود و نسل خود اين معني باز نبيني .

جام نامقی ، احمد(ژنده پیل)

در روزگار حاکمیت سلجوقیان، در سپیده دم یکی از روزهای محرم سال 440 هجری قمری در قریه ی نامق از توابع ترشیز ( کاشمر ) در دودمانی شریف و اصیل که سلسله نسب ایشان به " جریر بن عبدالله بجلی "   صحابی معروف پیامبر اکرم ( ص) می رسید کودکی چشم به جهان گشود که نام او را احمد نهادند.

شیخ الاسلام ، قطب اوتاد ، شهاب الدین ، شیخ احمد زنده فیل ، حضرت ژنده پیل، پیر جام ، شیخ جام ، برخی از لقب ها وشهرت های اوست کنیه او ابونصر بودزیرا یکی از فرزندان برهان الدین نصر نام داشت بنابراین نام و شهر ت کامل وی چنین است : شیخ الاسلام  شهاب الدین ابونصر احمد بن ابی الحسن بن احمد بن  محمد نامقی جامی

وفات وی را به سال 526 هجری قمری یا به قول حاجی خلیفه به سال 536 هجری قمری نوشته اند.

آثار وی عبارتند از :

الف – سراج السائرین : به شکل سو ال و جواب وشامل سلسله مقالاتی غالبا"گیرا و مغز دار درذکر تفاوت بین منش ها و کنش ها ی نیک وبد آدمی بین فضائل و رذائل ، بین تائبان پرهیزگار و خرقه پوشان ریاکار بین عشق وهوس

ب – روشه المذنبین و جنه المشتاقین : سفارشات و تذکرات وی است به پیران راه و روندگان طریقت الله

ج- بحار الحقیقه : شیخ احمد در این کتاب به موازات بسط وتحلیل مباحث و اندیشه های صوفیانه به طرزی گیرا ودلپذیر بنا به خواهش مریدان وحاضران در مجا لس وی به ترجمه و تفسیر آیاتی از مصحف عزیر با سبکی دل نشین و آموزنده پرداخته است .

د- انیس التائبین مفصل ترین اثر شیخ ژنده پیل و مشتمل بر 45 باب به صورت پرسش وپاسخ می باشد از آنجا که خود شیخ در 22 سا لگی توبه کرده و برای توبه ی جوانان ارزش خاصی قائل است و هم از آن رو

  ه - مفتاح النجاه : در خقیقت ، مفتاحی برای گشایش مشکلات مریدان و جواب پرسش های آنان است . از جمله مباحث آن اعتقادات اهل سنت ، سیرت راه روندگان ، تائبین راستین و روش ایشان ، بیان کیفیت امر و نهی و ...  می باشد .

و – رساله ی سمرقندیه : رساله ای است مختصر ، مشتمل بر پاسخ پرسش هایی که یاران و مریدان شهر سمرقند از او میپرسند.